De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft op 24 september 2025 een richtinggevende uitspraak gedaan (ECLI:NL:RVS:2025:4531) over boetematiging bij wettelijk vastgestelde bestuurlijke boetes. De zaak betrof een boete op grond van de Alcoholwet, maar de betekenis van deze uitspraak reikt verder dan dat. Ook bij andere gefixeerde boetestelsels biedt deze uitspraak aanknopingspunten voor matiging op grond van het evenredigheidsbeginsel.
De zaak: boete wegens prijsovertreding Alcoholwet
In deze zaak kreeg een webwinkel die wijn verkocht een bestuurlijke alcoholwet boete van € 1.360, – opgelegd. De reden: de wijn werd aangeboden tegen een prijs die lager was dan 75% van de gebruikelijke verkoopprijs, hetgeen op grond van de Alcoholwet verboden is.
De overtreding zelf stond niet ter discussie. Wel voerde de ondernemer aan dat sprake was van een eenmalige automatiseringsfout, dat direct corrigerende maatregelen waren genomen en dat geen sprake was van opzet of structureel gedrag.
De staatssecretaris stelde zich op het standpunt dat voor deze omstandigheden geen ruimte was binnen het wettelijk vastgelegde boetestelsel uit het Alcoholbesluit en dat daarom geen aanleiding bestond om de boete te matigen.
Wettelijk gefixeerde boetes en artikel 5:46 Awb
Ook wanneer de hoogte van een bestuurlijke boete bij wettelijk voorschrift is vastgesteld, blijft artikel 5:46, derde lid, van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) van toepassing. Dit artikel verplicht tot matiging wanneer de overtreder aannemelijk maakt dat de boete wegens bijzondere omstandigheden onevenredig hoog is.
Uit vaste rechtspraak van de Raad van State volgt dat onder zulke bijzondere omstandigheden onder meer kunnen vallen:
- een verminderde verwijtbaarheid;
- een beperkte ernst van de overtreding;
- een geringe financiële draagkracht.
De bewijslast ligt daarbij bij de overtreder.
Beperkte differentiatie in boetestelsel speelt doorslaggevende rol
De Afdeling stelt vast dat het boetestelsel in het Alcoholbesluit slechts in beperkte mate voorziet in differentiatie. Zo bestaat er geen mogelijkheid om:
- rekening te houden met een eerste of lichte overtreding;
- onderscheid te maken tussen een bewuste overtreding en een eenmalige vergissing;
- de boete af te stemmen op de feitelijke ernst van de gedraging.
Juist omdat het boetestelsel zo weinig ruimte biedt voor maatwerk, had het bestuursorgaan volgens de Afdeling in dit concrete geval de evenredigheid van de boete expliciet moeten beoordelen. Dat is niet gebeurd. Daarom was het aan de rechter om dit alsnog te doen.
Twijfelt u of een opgelegde bestuurlijke boete evenredig is? Ook bij wettelijk vastgestelde boetes kan matiging mogelijk zijn. Vraag tijdig juridisch advies aan en neem contact op met een van onze advocaten of paralegals.
Uitkomst: boete met 75% gematigd
De Afdeling onderschrijft het oordeel van de rechtbank dat de concrete omstandigheden, waaronder de automatiseringsfout en het direct nemen van herstelmaatregelen, aanleiding gaven voor vergaande matiging.
De boete werd uiteindelijk met 75% verminderd, tot een bedrag van € 340,-. Het hoger beroep van de staatssecretaris werd ongegrond verklaard.
Belang voor de praktijk
Deze uitspraak bevestigt dat:
Wettelijk gefixeerde boetes niet onaantastbaar zijn, ook bij vaste boetebedragen blijft ruimte bestaan voor toetsing aan het evenredigheidsbeginsel.
Concrete feiten en omstandigheden cruciaal zijn. Zonder onderbouwing geen matiging. Maar met een goed onderbouwd dossier kan matiging zeer aanzienlijk zijn.
Het boetestelsel zelf onderwerp van kritiek kan zijn. Een gebrek aan differentiatie in het stelsel vergroot juist de noodzaak om in individuele gevallen maatwerk te leveren.
Conclusie
De uitspraak van de Raad van State benadrukt het belang van een kritische beoordeling van bestuurlijke boetes, ook wanneer de wet een vast bedrag voorschrijft. Voor ondernemers en instellingen die worden geconfronteerd met hoge boetes, biedt deze rechtspraak reële aanknopingspunten om matiging af te dwingen.
SKE Advocaten heeft ruime ervaring met procedures over bestuurlijke boetes, sanctierecht en evenredigheidstoetsing.
Wilt u weten of uw boete kan worden gematigd, of heeft u vragen over handhaving en sancties? Neem dan contact op met SKE Advocaten voor een vrijblijvend gesprek.