De Autoriteit Financiële Markten (AFM) legt geregeld bestuurlijke boetes op wanneer financiële ondernemingen niet meewerken aan haar toezicht. Zo ook in een recente uitspraak van de Rechtbank Rotterdam (ECLI:NL:RBROT:2025:10559).
Een beleggingsonderneming kreeg een boete van € 500.000, omdat zij een door de AFM toegezonden vragenlijst over Wwft– en sanctiewet-compliance niet had ingevuld en teruggestuurd. De rechtbank erkent in haar uitspraak dat de AFM bevoegd is om een boete op te leggen, maar zij vindt het bedrag veel te hoog. Uiteindelijk verlaagt de rechtbank Rotterdam de boete tot € 100.000.
Wat speelde hier precies, en waarom kwam de rechter tot deze forse matiging?
De achtergrond: toezicht op basis van vragenlijsten: De AFM gebruikt vragenlijsten om inzicht te krijgen in hoe beleggingsondernemingen hun verplichtingen onder de Wwft (Wet ter voorkoming van witwassen en financiering van terrorisme) en de Sanctiewet naleven. Die informatie helpt de toezichthouder om risico’s te beoordelen en het toezicht “risicogebaseerd” in te richten.
Het niet invullen van zo’n vragenlijst is volgens de AFM een overtreding van artikel 5:20, eerste lid, van de Awb, de wettelijke plicht om aan de toezichthouder de gevraagde inlichtingen te verstrekken. Daarom kreeg de onderneming in deze zaak een boete van een half miljoen euro, gebaseerd op het Besluit bestuurlijke boete financiële sector (Bbbfs) en het boetetoemetingsbeleid van de AFM.
De kern van de zaak: evenredigheid en redelijkheid
De rechtbank oordeelt dat de AFM in principe terecht een boete oplegde. De onderneming reageerde immers niet op het inlichtingenverzoek, en dat mag niet worden genegeerd. Maar volgens de rechtbank stond de hoogte van de boete niet in verhouding tot de ernst van de overtreding.
“Het opleggen van een boete op basis van het Bbbfs en het toepasselijke boetetoemetingsbeleid van de AFM leidt niet tot een boete die in een redelijke verhouding staat tot de aard en ernst van de overtreding.”
Aldus de Rechtbank Rotterdam in haar uitspraak die je hier kunt vinden: ECLI:NL:RBROT:2025:10559. De rechter vindt de standaardboete uit het AFM-beleid te rigide toegepast. Daarom laat de rechtbank artikel 2, tweede lid, van het Bbbfs en stap 1 van het boetebeleid buiten toepassing en stelt zij de boete zelf vast op € 100.000,-
Waarom matiging?
De rechtbank keek naar de feitelijke omstandigheden van de zaak. Belangrijk was dat het hier ging om een verzuim, het niet (tijdig) insturen van een vragenlijst en niet om fraude, misleiding of het tegenwerken van toezicht. Daarnaast bleek niet dat de onderneming door haar nalatigheid schade had veroorzaakt of toezicht had willen frustreren.
De overtreding was dus formeel van aard en de mate van verwijtbaarheid relatief beperkt. Kortom: wel een overtreding, maar niet één die een boete van een half miljoen rechtvaardigt.
Wat betekent dit voor financiële instellingen?
Deze uitspraak is interessant voor directeuren, compliance officers, juristen en CFO’s in de financiële sector.
De belangrijkste lessen op een rij:
1. Formele verplichtingen zijn serieuze verplichtingen
Een ogenschijnlijk eenvoudige vragenlijst kan leiden tot een hoge boete. Blijf dus scherp op deadlines en toezichtverzoeken van de AFM, ook als u de inhoud betwist.
2. Documenteer uw communicatie met de toezichthouder
Als er onduidelijkheid is over de vragenlijst, leg dan schriftelijk vast dat u om verduidelijking hebt gevraagd. Dat kan later helpen om te laten zien dat u te goeder trouw handelde.
3. Wees niet bang om matiging te bepleiten
Wanneer een boete onevenredig hoog is, kan de rechter ingrijpen. Verwijs dan expliciet naar de evenredigheidstoets uit de Awb en vergelijkbare uitspraken als deze.
4. Toezichthouders moeten maatwerk blijven toepassen
Ook voor de AFM is dit een reminder: standaardboetes werken niet altijd. De rechter kijkt kritisch of de hoogte van de sanctie past bij de ernst van het gedrag.
Tot slot
De uitspraak van de Rechtbank Rotterdam benadrukt dat proportionaliteit de hoeksteen blijft van bestuursrechtelijke sancties. Zelfs bij formele overtredingen binnen het financieel toezicht is niet elke boete “automatisch” passend. Of, in gewone mensentaal: boetes moeten eerlijk blijven voelen.
Meer weten?
SKE Advocaten adviseert financiële instellingen, bestuurders en compliance-professionals over toezicht, handhaving en Wwft-verplichtingen. Wilt u weten hoe uw organisatie boeterisico’s kan beperken of hoe u zich kunt verweren tegen een opgelegde sanctie? Neem gerust contact op met Anne Marie de Koning of Robert-Jan van Eenennaam